Cukrzyca a zdrowie stóp. Dlaczego profesjonalna opieka podologiczna jest tak ważna?

14 listopada obchodzimy Światowy Dzień Cukrzycy. To doskonała okazja, aby zwrócić uwagę na jeden z najważniejszych, a często niedocenianych aspektów życia z cukrzycą – zdrowie stóp. Cukrzyca to choroba przewlekła, która wpływa na funkcjonowanie całego organizmu. Długotrwale podwyższony poziom glukozy we krwi może prowadzić do uszkodzenia nerwów i naczyń krwionośnych, zwiększając ryzyko poważnych powikłań w obrębie kończyn dolnych. Co szczególnie istotne, pierwsze niepokojące zmiany mogą rozwijać się bez bólu. Dlatego regularna kontrola stóp, odpowiednia pielęgnacja oraz profesjonalna opieka podologiczna stanowią ważne elementy profilaktyki.

Jak cukrzyca wpływa na zdrowie stóp?

U osób chorujących na cukrzycę szczególne znaczenie mają dwa powikłania: neuropatia cukrzycowa oraz zaburzenia ukrwienia kończyn dolnych.

Neuropatia cukrzycowa to uszkodzenie nerwów, które może prowadzić do osłabienia lub utraty czucia bólu, temperatury i dotyku. Pacjent nie zawsze odczuwa ucisk obuwia, skaleczenie czy rozwijającą się ranę.

Z kolei zaburzenia krążenia, związane między innymi z chorobą tętnic obwodowych, mogą ograniczać dopływ krwi do tkanek i utrudniać proces gojenia.

Połączenie tych czynników sprawia, że nawet pozornie niewielki uraz może stanowić poważne zagrożenie. Nieleczone uszkodzenia skóry mogą prowadzić do owrzodzeń, zakażeń, a w zaawansowanych przypadkach nawet do konieczności amputacji.

Zespół stopy cukrzycowej – dlaczego nie wolno lekceważyć pierwszych objawów?

Zespół stopy cukrzycowej to jedno z najpoważniejszych powikłań cukrzycy. Może obejmować owrzodzenia, zakażenia oraz uszkodzenia głębiej położonych tkanek.

W praktyce klinicznej szczególną uwagę zwracamy na zmiany, które pacjent może początkowo uznawać za niegroźne. Należą do nich:

• nadmierne zrogowacenia i modzele,
• pęknięcia skóry, szczególnie w okolicy pięt,
• otarcia i pęcherze,
• zaczerwienienia oraz miejscowe obrzęki,
• zmiany w obrębie paznokci i wałów paznokciowych,
• rany, które nie wykazują prawidłowych oznak gojenia.

Szczególnie niebezpieczne mogą być modzele powstające w miejscach nadmiernego obciążenia stopy. Pod warstwą zrogowaciałego naskórka może rozwijać się uszkodzenie tkanek, którego pacjent nie jest świadomy. Dlatego u osób z cukrzycą usuwanie hiperkeratoz powinno być wykonywane w sposób kontrolowany, z uwzględnieniem stanu ukrwienia, czucia oraz indywidualnego ryzyka powikłań.

Dlaczego rana na stopie nie zawsze boli?

Jednym z najbardziej podstępnych następstw neuropatii cukrzycowej jest utrata czucia ochronnego.

Oznacza to, że pacjent może nie odczuwać bólu nawet wtedy, gdy dochodzi do uszkodzenia skóry.

Zdarza się, że pierwszym zauważonym objawem jest dopiero zabrudzona skarpetka, wysięk z rany lub zmiana wyglądu skóry. Brak bólu nie oznacza więc braku zagrożenia.

W przypadku cukrzycy nie należy czekać na pojawienie się dolegliwości bólowych, aby zgłosić się do specjalisty.

Rola podologa w profilaktyce stopy cukrzycowej

Profesjonalna opieka podologiczna stanowi istotne uzupełnienie opieki diabetologicznej. W Instytucie Podologii w Poznaniu szczególną uwagę poświęcamy pacjentom z grup podwyższonego ryzyka, w tym osobom z neuropatią cukrzycową, deformacjami stóp oraz nawracającymi zmianami hiperkeratotycznymi.

Podczas wizyty podolog ocenia stan skóry, paznokci i miejsc narażonych na nadmierny ucisk. W zależności od potrzeb postępowanie może obejmować:

• bezpieczne opracowanie nadmiernych zrogowaceń i modzeli,
• specjalistyczną pielęgnację paznokci,
• ocenę miejsc przeciążenia i ryzyka uszkodzenia skóry,
• edukację dotyczącą codziennej pielęgnacji,
• wskazanie potrzeby dalszej diagnostyki lub konsultacji lekarskiej.

Istotne znaczenie ma również odpowiednie obuwie, a u wybranych pacjentów także indywidualnie dobrane wkładki odciążające.

W przypadku osób z cukrzycą każda procedura podologiczna powinna być poprzedzona oceną ryzyka i dostosowana do aktualnego stanu stóp. Opieka podologiczna nie zastępuje diagnostyki i leczenia prowadzonego przez lekarza.

Nowoczesne technologie we wspomaganiu terapii

Rozwój podologii klinicznej umożliwia wykorzystanie nowoczesnych technologii jako uzupełnienia tradycyjnych metod postępowania.

W Instytucie Podologii w Poznaniu stosujemy między innymi technologię zimnej plazmy, która znajduje zastosowanie jako metoda wspomagająca w wybranych procedurach dotyczących skóry i ran. Zimna plazma jest przedmiotem badań ze względu na swoje właściwości przeciwdrobnoustrojowe i potencjalny wpływ na procesy gojenia. Należy jednak podkreślić, że jej zastosowanie ma charakter uzupełniający i nie zastępuje standardowego leczenia ran cukrzycowych, odpowiedniego odciążenia, oceny ukrwienia ani kontroli zakażenia.

Dobór metod postępowania zawsze powinien wynikać z indywidualnej oceny pacjenta i aktualnych wskazań medycznych.

Jak prawidłowo dbać o stopy przy cukrzycy?

Codzienna profilaktyka odgrywa ogromną rolę w ograniczaniu ryzyka powikłań.

1. Codziennie oglądaj stopy.

Kontroluj podeszwy, pięty, palce oraz przestrzenie międzypalcowe. Zwracaj uwagę na skaleczenia, pęcherze, zaczerwienienia i zmiany koloru skóry.

2. Dbaj o higienę i nawilżenie.

Myj stopy w letniej wodzie, dokładnie osuszaj i stosuj preparaty pielęgnacyjne dostosowane do potrzeb skóry. Unikaj nakładania kremu pomiędzy palcami.

3. Nie usuwaj samodzielnie odcisków i modzeli.

Stosowanie ostrych narzędzi, plastrów keratolitycznych lub agresywnych preparatów może doprowadzić do uszkodzenia skóry.

4. Wybieraj odpowiednie obuwie.

Buty powinny być wygodne, stabilne i pozbawione elementów powodujących ucisk. Przed ich założeniem zawsze sprawdzaj wnętrze.

5. Nie chodź boso.

Dotyczy to również domu. Przy zaburzonym czuciu nawet niewielki przedmiot na podłodze może spowodować uraz.

6. Regularnie kontroluj stan stóp.

Osoby chorujące na cukrzycę powinny mieć przeprowadzane badania przesiewowe stóp, obejmujące ocenę czucia ochronnego, ukrwienia i czynników ryzyka owrzodzeń. Częstotliwość kontroli zależy od indywidualnego ryzyka.

Kiedy należy pilnie zgłosić się do lekarza?

Niepokojące objawy wymagające pilnej konsultacji to przede wszystkim:

• pojawienie się rany lub owrzodzenia,
• narastający obrzęk i zaczerwienienie,
• wysięk lub nieprzyjemny zapach z rany,
• nagła zmiana koloru skóry,
• miejscowe ocieplenie stopy,
• szybko postępujące zmiany skórne.

W przypadku czernienia skóry, gwałtownie rozwijającego się zakażenia, gorączki lub objawów ogólnego pogorszenia stanu zdrowia konieczna jest natychmiastowa pomoc medyczna.

Głos eksperta – doświadczenie ma znaczenie

„Od blisko 30 lat zajmuję się problemami stóp i obserwuję, jak ogromne znaczenie ma wczesne rozpoznawanie zmian u pacjentów z cukrzycą. Wielu pacjentów zgłasza się dopiero wtedy, gdy problem jest już zaawansowany. Tymczasem niepozorny modzel, pęknięcie skóry czy niewielkie otarcie mogą być początkiem poważniejszych powikłań. W naszej codziennej praktyce szczególną uwagę zwracamy na profilaktykę, bezpieczne postępowanie podologiczne oraz współpracę z lekarzami. Zawsze podkreślam, że w przypadku stóp cukrzycowych najważniejsze jest nie tylko leczenie istniejących zmian, ale przede wszystkim zapobieganie ich powstawaniu”.

Agnieszka Nowaczyk-Panasiuk
pionierka podologii w Polsce i założycielka Instytutu Podologii. Od prawie 30 lat prowadzi Instytut Podologii w Poznaniu, gdzie wiedza i doświadczenie spotykają się z empatią i troską o zdrowie pacjenta. Jej celem od początku było stworzenie miejsca, w którym każdy znajdzie profesjonalną pomoc, zrozumienie i poczucie bezpieczeństwa.

Zapraszamy do Instytutu Podologii w Poznaniu!

Cukrzyca a zdrowie stóp – najczęściej zadawane pytania

Czy każda osoba z cukrzycą jest zagrożona zespołem stopy cukrzycowej?

Nie u każdej osoby z cukrzycą rozwinie się to powikłanie. Ryzyko wzrasta jednak między innymi w przypadku neuropatii, zaburzeń ukrwienia, deformacji stóp oraz przebytych owrzodzeń.

Czy przy cukrzycy można usuwać modzele?

Tak, ale sposób postępowania powinien być dostosowany do stanu stóp i oceny ryzyka. Pacjent nie powinien samodzielnie wycinać zmian ostrymi narzędziami.

Jak często należy odwiedzać podologa?

Częstotliwość wizyt zależy od stanu skóry, paznokci oraz występujących czynników ryzyka. Harmonogram opieki warto ustalić indywidualnie, we współpracy z lekarzem prowadzącym.

Czy stopa cukrzycowa zawsze boli?

Nie. W przypadku neuropatii cukrzycowej pacjent może nie odczuwać bólu nawet przy obecności poważnej rany.

Czy można zapobiegać powikłaniom cukrzycy w obrębie stóp?

Ryzyko można znacząco ograniczać poprzez odpowiednią kontrolę cukrzycy, regularne badania stóp, właściwą pielęgnację, stosowanie odpowiedniego obuwia oraz szybkie reagowanie na niepokojące zmiany.